Ô Nhiễm Bụi Mịn PM2.5: Kẻ Thù Giấu Mặt Với Hậu Quả Khôn Lường Đến Sức Khỏe

Ô nhiễm không khí đã được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong, với 8 triệu người thiệt mạng mỗi năm theo dữ liệu từ năm 2014. Đến năm 2019, tình trạng này đã trở thành mối đe dọa sức khỏe toàn cầu lớn nhất, vượt qua cả các bệnh nguy hiểm như HIV, ung thư, Ebola hay sốt xuất huyết.

Trung bình, ô nhiễm không khí làm giảm 1,8 năm tuổi thọ trên toàn cầu. Tuy nhiên, tại những khu vực ô nhiễm nặng như Ấn Độ, Chỉ số Chất lượng Sức khỏe Cuộc sống (AQLI) của Đại học Chicago (Mỹ) cho thấy người dân có thể bị giảm tới 11 năm tuổi thọ do phơi nhiễm kéo dài với không khí ô nhiễm.

Theo WHO, ô nhiễm không khí gây tử vong cho khoảng 800 người mỗi giờ, con số này cao gấp ba lần tổng số ca tử vong do AIDS, sốt rét và lao phổi cộng lại.

Ngoài ra, ô nhiễm không khí còn góp phần đáng kể vào các bệnh lý nghiêm trọng khác, bao gồm 26% ca bệnh tim thiếu máu cục bộ, 24% ca đột quỵ, 43% ca bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính và 29% ca ung thư phổi.

Thế hệ tương lai, đặc biệt là trẻ em, là đối tượng chịu tác động mạnh mẽ nhất từ ô nhiễm không khí và bụi siêu mịn.

Thực tế đáng báo động là 93% trẻ em trên toàn cầu đang sống trong môi trường có chỉ số ô nhiễm không khí vượt quá mức an toàn của WHO. Năm 2016, khoảng 600.000 trẻ em dưới 15 tuổi đã tử vong do nhiễm trùng đường hô hấp liên quan đến ô nhiễm.

Bên cạnh đó, ô nhiễm không khí còn gây ra nhiều vấn đề sức khỏe khác ở trẻ em như ảnh hưởng cân nặng khi sinh, hen suyễn, ung thư, béo phì, suy giảm phát triển phổi và thậm chí là tự kỷ.

Là một quốc gia đang phát triển với tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số nhanh chóng, Việt Nam đang đối mặt với những thách thức lớn về ô nhiễm không khí, đặc biệt là bụi mịn PM2.5. Sự gia tăng rác thải, phương tiện giao thông, cùng với sự xuất hiện dày đặc của các khu công nghiệp và nhà máy nhiệt điện, đã góp phần làm trầm trọng thêm tình hình này.

Hiện tại, mức độ ô nhiễm bụi mịn tại các thành phố lớn của Việt Nam khá cao so với khu vực châu Á. Thống kê của WHO năm 2016 cho thấy, nồng độ trung bình hàng năm của PM2.5 tại các đô thị Việt Nam khoảng 28 µg/m3, cao gấp gần ba lần so với khuyến nghị của WHO là 10 µg/m3.

Theo Trung tâm Quan trắc môi trường Việt Nam, năm 2016, các đô thị lớn như Hà Nội và TP.HCM có tới 20% số ngày trong năm ghi nhận nồng độ PM10 và PM2.5 vượt ngưỡng cho phép (50 µg/m3 theo tiêu chuẩn Việt Nam và 25 µg/m3 theo tiêu chuẩn WHO).

Số liệu từ ứng dụng AirVisual và PAMAir ghi nhận vào 11h45’ ngày 26/07/2019 cho thấy mức độ ô nhiễm không khí tại Hà Nội ở mức cao, khuyến cáo nhóm nhạy cảm tránh ra ngoài và những người khác hạn chế hoạt động ngoài trời.

Đáng chú ý, hiện vẫn chưa có kết luận khoa học chính xác nào về hiệu quả của các loại khẩu trang vải hay khẩu trang y tế thông thường trong việc lọc bụi PM10 và PM2.5. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của các biện pháp bảo vệ toàn diện hơn.

Bụi PM2.5 có kích thước siêu nhỏ, dễ dàng xâm nhập qua các lỗ vải, khẩu trang và thậm chí là lỗ chân lông trên da, gây hại trực tiếp đến cơ thể.